Evaluatierapport tabaksbeleid leest als een kroniek van een voorspelbaar fiasco.

De Europese Commissie heeft haar evaluatierapport gepubliceerd over het Europese wetgevingskader inzake tabak en nicotine, dat sinds 2014 van kracht is. In deze evaluatie spreekt de Commissie haar tevredenheid uit over de resultaten van de reeds genomen maatregelen, om vervolgens meteen aan te kondigen dat nog meer en strengere maatregelen nodig zijn, met name op het vlak van vapen en nicotinehoudende producten.

CIMABEL pleit voor een transparante, evidence-based, en daadwerkelijk toepasbare aanpak in de praktijk. Het evaluatierapport erkent de methodologische beperkingen (moeilijkheid om het effect van specifieke maatregelen te isoleren en het ontbreken van een analyse van bepaalde externe factoren), en dit noopt dus tot voorzichtigheid alvorens daaruit ingrijpende regelgevende conclusies te trekken.

België is een nuttige casestudy om het Europese debat te voeden. De voorbije jaren werden verschillende maatregelen ingevoerd die verder gaan dan wat de richtlijn voorzag (een praktijk die vaak wordt aangeduid als ‘goldplating’), waaronder het verbod op bepaalde rookvrije alternatieven, zoals nicotinezakjes en wegwerp-e-sigaretten, evenals maatregelen die het legale aanbod onzichtbaar maken, zoals het uitstalverbod in verkooppunten.

Dat zijn maatregelen die niet door de richtlijn waren voorzien. De balans is negatief en in sommige opzichten zelfs dramatisch. Als het strenge Belgische tabaksbeleid iets heeft aangetoond, dan is het wel welke weg vooral niet moet gevolgd worden wil men de volksgezondheid in het algemeen en die van jongeren in het bijzonder beschermen.

Op het terrein toont de Belgische ervaring aan dat maatregelen die de toegang van consumenten tot legale alternatieven beperken, hen richting alternatieve circuits duwen, en in het bijzonder naar de illegale markt, waar het aanbod niet wordt gecontroleerd en de producten niet worden belast.

De feiten en cijfers spreken voor zich, althans voor wie de waarheid onder ogen wil zien:

• De consumptie van sigaretten in België is niet (significant) gedaald. Toegegeven, de legale verkoop van sigaretten is drastisch achteruitgegaan en de overheidsinkomsten uit tabaksfiscaliteit zijn dan ook gedaald. Maar tegenover die daling staat een spectaculaire toename van het aantal sigaretten dat al of niet legaal in het buitenland werd aangekocht om in ons land aan de consument te worden aangeboden. Het aandeel van deze zogenaamde ‘non domestic duty paid’ sigaretten bedroeg vorig jaar maar liefst 44,4%. De oorzaak? Prohibitief hoge accijnzen en alsmaar onredelijker belemmeringen voor een legale verkoop zoals bv. een uitstalverbod. Deze evolutie ondermijnt het vermogen van de autoriteiten om de naleving te controleren, leeftijdscontroles af te dwingen en de overheidsinkomsten te vrijwaren.

• Het verbod op wegwerpvapes dat al sinds 1 januari 2025 van kracht is, blijkt een maat voor niets. Via online kanalen die als paddenstoelen uit de grond schieten en allerlei andere, parallelle circuits die aan elke vorm van controle ontsnappen, wordt ons land overspoeld door producten die er officieel niet zouden mogen zijn. Zonder een versterking van de handhaving van de bestaande regels (met name inzake onlineverkoop en invoer) is het moeilijker om de doelstelling van bescherming van minderjarigen te bereiken.

De prioriteiten van CIMABEL:

• Transparantie en degelijkheid van de analyse: een geloofwaardige hervorming vereist een robuuste en verifieerbare evaluatie.
• Toepasbaarheid (handhaving) vóór het opstapelen van nieuwe verboden: geef de voorkeur aan maatregelen die realistisch afdwingbaar zijn, in plaats van verboden die moeilijk te controleren zijn.
• Bescherming van minderjarigen: behoud publiek toezicht via controleerbare legale circuits en doeltreffende leeftijdscontroles.
• Bestrijding van parallelle circuits: versterk de controles op onlineverkoop en illegale netwerken, in plaats van hun aantrekkelijkheid te vergroten.

Kris de Baets, voorzitter van CIMABEL: “Om de doelstellingen op het vlak van volksgezondheid te bereiken, inclusief de Europese doelstelling voor 2040, zijn regels nodig die gebaseerd zijn op bewijs en die vooral ook toepasbaar zijn. Wanneer maatregelen het legale aanbod minder controleerbaar maken, verschuift de vraag naar parallelle circuits waar leeftijdscontroles, veiligheidsnormen en traceerbaarheid afbrokkelen. De prioriteit moet liggen bij de effectieve uitvoering van de bestaande regels.”

Ondertussen zijn criminele organisaties zich in de schaduw al aan het opwarmen om het businessmodel dat hen in ons land al rijk heeft gemaakt nu verder uit te rollen over de hele Europese Unie.

Noot voor de redacties

• Het volledige evaluatierapport is hier beschikbaar.
• De samenvatting van het rapport is hier beschikbaar.
• Het evaluatierapport over de Europese wetgeving inzake tabak en nicotine onderzoekt hoe de bestaande Europese regels rond tabak (met name de Tabaksproductenrichtlijn en de Richtlijn tabaksreclame) hebben gefunctioneerd sinds hun inwerkingtreding; het rapport heeft tot doel mogelijke toekomstige herzieningen van het Europese kader voor tabaksontmoediging te ondersteunen.

Fotorechten: dimitrisvetsikas1969, licentie Creative Commons Attribution 2.0

• Facebook
• Twitter
• LinkedIn