Brussel, 1 oktober 2025 – Tijdens de 11de top van de Conference of the Parties (COP11) van de WHO Framework Convention on Tobacco Control (FCTC), die volgende maand (van 17 tot 22 november) plaatsvindt in Genève, zullen ingrijpende maatregelen worden besproken die de tabakshandel wereldwijd zullen beïnvloeden, ook in België.

Bij de voorstellen zit o.m. een verbod op de verkoop van bepaalde tabaksproducten, een drastische beperking van het aantal verkooppunten, en het criminaliseren van de commerciële relatie tussen fabrikanten en retailers.

Wie aandachtig kijkt, zal vaststellen dat deze verregaande maatregelen nog maar weinig te maken hebben met volksgezondheid of met het terugdringen van het aantal rokers. Ze komen eigenlijk neer op een systematische ontmanteling van de legale tabaksverkoop.

Een totaal filterverbod: ondoordachte pestmaatregel

Eén van de meest controversiële voorstellen is een verbod op sigarettenfilters, zogezegd omwille van milieuoverwegingen. Producenten en sectorfederaties waarschuwen voor de gevolgen. Met deze extreme maatregel zet de overheid de deur wagenwijd open voor nog meer illegale handel en geeft zal alle instrumenten uit handen om ooit nog tot een ‘Generatie Rookvrij’ te komen. Dit wordt een regelrechte ramp voor de volksgezondheid, maar ook voor onze economie, onze begroting én onze binnenlandse veiligheid.

Extreme maatregelen werken averechts op de consument

Wereldwijd bevat momenteel meer dan 90% van de geconsumeerde sigaretten een filter. Denken dat een verbod op filters automatisch zou leiden tot een daling in de vraag naar sigaretten, is een illusie. De afgelopen 5 jaar werden in ons land ongeziene accijnsverhogingen en steeds strengere antitabaksmaatregelen doorgevoerd met de bedoeling om het roken te ontmoedigen. Hebben deze geleid tot een daling in het aantal rokers? Neen! Integendeel, de algemeen dalende trend van het rookcijfer is tijdens deze periode zelfs vertraagd. Wel duwden de bijkomende restricties en verboden de consumenten massaal naar de zwarte markt, waar sigaretten goedkoper en gemakkelijker beschikbaar bleven.

“Vandaag zijn meer dan 1 op 3 sigaretten die gerookt worden in ons land illegaal of in het buitenland gekocht. Met een filterverbod zal de overheid de volledige markt uit handen geven aan de georganiseerde misdaad die de zwarte markt aanstuurt, met desastreuze gevolgen. Gemiste accijnsinkomsten voor de overheid, de binnenlandse veiligheid onder druk door criminele bendes, geen enkele controle op productkwaliteit of leeftijd van de consument, geen producentenbijdrage voor zwerfvuilopruiming. Kortom, een regelrechte ramp,” klinkt het bij Cimabel, de Belgisch-Luxemburgse federatie van sigarettenfabrikanten.

Filters beschermen rokers en zijn wettelijk gereguleerd

Sigarettenfilters zijn geen cosmetische toevoeging, maar een essentieel onderdeel van het product. Ze beperken de blootstelling aan schadelijke stoffen zoals teer, nicotine en koolstofmonoxide.

“Hoewel filters een sigaret niet onschadelijk maken, is het wetenschappelijk aangetoond dat ze de blootstelling aan schadelijke bestanddelen beperken,” bevestigt Cimabel. “In meer dan 80 landen, waaronder de EU-lidstaten, werden bij wet duidelijke grenswaarden bepaald voor de uitstoot van teer, nicotine en CO per sigaret. Zonder efficiënte filters kunnen de wettelijke grenswaarden voor de uitstoot van teer, nicotine en CO niet gehaald worden.”

Een filterverbod: een tikkende tijdbom voor de volksgezondheid

Het voorstel om filters te verbieden zou rokers terugsturen naar ongefilterde sigaretten, met een verhoogde blootstelling aan schadelijke stoffen tot gevolg. Het milieu beschermen door een maatregel die ten koste gaat van de gezondheid van miljoenen mensen, getuigt van een ongezien cynisme.

Producenten nemen hun verantwoordelijkheid

De tabakssector erkent de impact van sigarettenpeuken op het leefmilieu en neemt daarom ook haar verantwoordelijkheid door te investeren in duurzame oplossingen. “We doen zelfs meer dan het naleven van de regelgeving,” zegt Philip Morris Benelux (PMI). “We dragen al jaren bij aan preventiecampagnes en aan afvalbeheer en investeren ook in circulaire productontwikkeling en ecodesign”.

Nood aan bredere politieke inspraak. Weten ministers Jambon, Van Peteghem, Quintin en Clarinval eigenlijk wel welk standpunt ons land zal innemen op COP11?

Desalniettemin, zou in het debat over tabaksregulering — zeker in de context van COP11 en de Wereldgezondheidsorganisatie — volksgezondheid toch centraal moeten staan.  “Het is onbegrijpelijk dat beslissingen met zulke ingrijpende gevolgen op internationaal niveau genomen worden zonder breed overleg,” klinkt het unaniem bij Cimabel en PMI. Dat enkel ministers van Volksgezondheid en ambtenaren hierover beslissen, zonder enige inspraak van andere relevante ministeries, onafhankelijke experts of de sector zelf, roept ernstige vragen op over transparantie en evenwicht in het besluitvormingsproces.

Daarenboven werden vroegere COP-maatregelen bij unanimiteit genomen voor het Europees mandaat en stuurt de Europese Commissie er nu ook op aan dat EU-lidstaten voortaan enkel stemmen bij meerderheid. Dit lijkt misschien een technische verandering, maar zou er wel een zijn met grote gevolgen aangezien een paar EU-lidstaten zouden kunnen beslissen wat er in alle EU-lidstaten geldt. Dit zou de rechten van individuele lidstaten aanzienlijk uithollen, de machtsverhoudingen binnen de EU fundamenteel herdefiniëren en een gevaarlijk precedent vormen voor hoe besluiten voortaan genomen worden.

Cimabel en PMI roepen dan ook op tot bredere politieke betrokkenheid: “Het is hoog tijd dat ook de ministers van Economie, Binnenlandse Zaken en Financiën hun collega van Volksgezondheid om verantwoording vragen, aangezien de impact van deze maatregelen ook rechtstreeks raakt aan hun respectieve beleidsdomeinen.”

• Facebook
• Twitter
• LinkedIn